“Voor jongeren tot 25 jaar is er elke donderdag een spreekuur in Zaandam, op onze locatie Vurehout 2.” Zo staat het op de site van GGD Zaanstreek-Waterland, de dienst waar ook Purmerend onder valt. Twee zinnen verder volgt de andere helft: ben je 25 jaar of ouder, of heb je een hepatitis A/B-vaccinatie nodig, dan kun je terecht bij het Centrum voor Seksuele Gezondheid van GGD Amsterdam.

Die grens gaat niet over de vraag wíé recht heeft op die zorg. Dat is landelijk geregeld. De rijksoverheid noemt sekswerkers met zoveel woorden als een van de groepen die zich gratis en anoniem bij een Centrum voor Seksuele Gezondheid kunnen laten testen, naast onder meer jongeren onder de 25 en mannen die seks hebben met mannen. Leeftijd speelt daarin geen rol.

Twee keer per jaar, of vier

Voor sekswerkers is wat de GGD adviseert om te beginnen helder: minimaal twee keer per jaar een soa-test, ook als je altijd een condoom gebruikt. De GGD test op chlamydia, gonorroe, hepatitis B, hiv en syfilis. Daarnaast is er een gratis vaccinatie tegen hepatitis A en B — drie prikken in zes maanden, daarna ben je levenslang beschermd.

Opvallend is dat het Amsterdamse centrum voor sekswerkers een ander ritme aanhoudt: daar staat dat een soa-controle elke drie maanden verstandig is. Twee officiële bronnen, twee frequenties, twee keer per jaar tegenover vier. Wie het ene advies volgt en het andere niet kent, laat zich half zo vaak controleren als de ene instantie nodig vindt.

Een aanvraag is nog geen afspraak

Een test aanvragen gaat online, via een intakeformulier. De GGD zegt er zelf bij dat dat geen garantie is: bij de aanvraag wordt gekeken of iemand in aanmerking komt, en het kan zijn dat je alsnog naar de huisarts wordt verwezen. Juist daarom is het nuttig om te weten dat sekswerk een van de criteria is waarop je wél binnenkomt.

De hepatitisvaccinatie staat in dezelfde zin als de leeftijdsgrens. Wie ouder is dan 25 en die prikken nodig heeft, krijgt ze niet in Zaandam maar in Amsterdam. Voor wie jonger is geldt het omgekeerde: die kan daar juist zonder afspraak terecht, op vijf locaties in de stad.

Het veldwerk volgt het platform

Voor meer dan alleen een test verwijst de GGD door naar het Amsterdam Center for Sex Workers aan de Nieuwezijds Voorburgwal. Het is sinds 2008 een samenwerking van HVO-Querido en de GGD Amsterdam; er werken verpleegkundigen en maatschappelijk werkers. Naast soa-onderzoek gaat het er over financiën, over starten en stoppen met het werk, en over misstanden.

Het centrum wacht niet af. Wekelijks gaan medewerkers langs vergunde werkplekken in de stad om ter plekke te testen, en wekelijks bekijken ze nieuwe profielen op kinky.nl om die sekswerkers aan te schrijven over het hulpaanbod. Beide routes volgen dus een vindbare plek: een adres met een vergunning, of een account op één bepaald platform.

Wie daarbuiten valt, valt ook buiten die route. Bij privéontvangst aan huis is er geen vergunde werkplek waar iemand langskomt, en wie adverteert op Quickie.nu of op een van de kleinere sites komt in die wekelijkse ronde niet voor. Dan moet het eerste contact van de sekswerker zelf komen, en dat is precies waarom die criteria de moeite van het kennen waard zijn.

Landelijk daalt het aantal tests

Het gaat om zorg waar landelijk steeds minder gebruik van wordt gemaakt. Het RIVM telde over 2025 in totaal 146.982 consulten bij de Centra Seksuele Gezondheid, acht procent minder dan het jaar ervoor en voor het eerst onder het niveau van vóór corona. Bij zeventien procent van die consulten werd een soa vastgesteld.

Het aantal diagnoses loopt intussen niet terug. Gonorroe steeg naar 14.297 gevallen tegen 13.952 een jaar eerder, syfilis van 1.798 naar 1.927. Minder mensen laten zich testen, terwijl er onder wie zich wél meldt meer wordt gevonden. Dat is de optelsom waar de GGD’s zich zorgen over maken.

Voor Purmerend blijft de uitkomst daarmee dubbel. De dichtstbijzijnde balie voor wie ouder is dan 25 staat in Amsterdam en niet in Zaandam. Maar het recht op die zorg hangt niet af van waar iemand woont, en het Amsterdamse centrum zegt het zelf: sekswerkers van buiten Amsterdam zijn ook welkom, en worden waar nodig doorverwezen naar hulp in hun eigen gemeente.