PURMEREND - Dit jaar is het 85 jaar geleden dat tijdens de nazi-bezetting van Nederland is gestaakt tegen vervolging van de Joodse medeburgers. Dinsdag 25 februari 1941 legden duizenden het werk neer in reactie op de razzia’s enkele dagen eerder in Amsterdam. Jan Willem van den Bos – in 2013 landelijk docent van het jaar - vertelt donderdagavond 12 februari in Bibliotheek Waterland over aanleiding, verloop en gevolgen van de staking. De toegang is gratis, vooraf aanmelden noodzakelijk. De lezing is een initiatief van comité oproep herdenking Februaristaking 1941.

Historicus Van den Bos - leraar aan het Jan van Egmond Lyceum in Purmerend - geeft een samenvatting van historisch onderzoek. Wally de Lang heeft - ook in Bibliotheek Waterland - in 2024 een lezing gegeven over de opgepakte Joodse mannen en hun afschuwelijke lot. Deze keer gaat het vooral over aanleiding, organisatie, stakers en de keiharde Duitse maatregelen. In Purmerend is niet gestaakt.

massaal protest

De staking duurde twee dagen en begon in Amsterdam. Het initiatief kwam van de Communistische Partij Nederland (CPN) met de oproep ‘STAAKT!!! STAAKT!!! STAAKT!!!’. De ochtend van 25 februari 1941 stonden de trams stil in Amsterdam. Ook in Zaandam, Haarlem, Velsen, Hilversum, Bussum, Weesp, Muiden en de stad Utrecht is gestaakt. De staking was het enige massale en openlijke protest tegen de Jodenvervolging in bezet Europa. De stakers waren niet alleen communisten.

NSB

Wat was de rol van (leden van de) pro-Duitse Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) in het veroorzaken van de razzia’s? De razzia’s 22 en 23 februari waren onverwacht, hoe kwam het dat de staking in korte tijd zo goed was voorbereid? Wie waren de stakingsleiders, waar werkten ze? Wat was het gevolg van het Molotov-Ribbentrop Pact (een niet-aanvalsverdrag) tussen nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie van 23 augustus 1939 voor de leden van de CPN? Operatie Barbarossa op 22 juni 1941 was de aanval van het nazistische Duitse Rijk op de communistische Sovjet-Unie. Na de staking openden de bezetters de jacht op CPN-leden, vanwege hun deelname aan en het organiseren van de staking.

jaarlijks herdenking

Sinds 1946 is er de jaarlijkse herdenking van de Februaristaking. De communistische organisatoren van de staking waren lang niet welkom bij de officiële herdenking van de gemeente Amsterdam, de CPN hield jarenlang een eigen herdenking. Het Purmerendse comité oproep herdenking Februaristaking 1941 hoopt dat in dit jubileumjaar veel Purmerenders 25 februari 17.00 uur op het Jonas Daniël Meijerplein komen herdenken.

aanmelden verplicht

Van den Bos vertelt uitgebreid over de Februaristaking 1941 en gaat met de zaal in gesprek. Hij zal ook voor wie meer wil weten boeken aanbevelen. De lezing donderdagavond 12 februari is gratis toegankelijk, aanmelden via https://bibliotheekwaterland.op-shop.nl/ingang/volwassenen/5458/lezing-februaristaking/12-02-2026 is verplicht.